اختلال اسکیزوفرنی

1

تعریف اختلال

اسکیزوفرنی

بیماری اسکیزوفرنی اختلال روانی شدیدی است که در آن فرد مبتلا، واقعیت را اشتباه تفسیر می کند. اسکیزوفرنی می تواند ترکیبی از توهم، هذیان و تفکر و رفتار شدیداً مختل باشد که عملکرد روزانه فرد را مختل می کند و بسیار ناتوان کننده است. اسکیزوفرنی اختلالی مزمن و نیازمند درمان مادام العمر است.

 

علائم

علایم اسکیزوفرنی

بیماری اسکیزوفرنی دربرگیرنده مشکلاتی در حوزه تفکر (شناخت)، رفتار و هیجانات است. علایم اسکیزوفرنی به لحاظ نوع و شدت متفاوتند و در دوره هایی ممکن است شدیدتر شده یا بهبود پیدا کنند. برخی نشانه ها نیز همیشه حضور دارند. علایم اسکیزوفرنی می تواند شامل موارد زیر باشد:

·                     هذیان:هذیان ها باورهای غلطی هستند که مبتنی بر واقعیت نیستند. برای مثال، شما فکر می کنید که مورد آسیب یا مزاحمت قرار گرفته اید، مخاطب رفتارها یا حرف های خاصی از جانب دیگران هستید، توانایی یا شهرت خارق العاده ای دارید، کسی عاشق شما شده است یا فاجعه ای قرار است رخ دهد. همه این موارد نمونه هایی از هذیان هستند. هذیان ها می توانند از علایم اسکیزوفرنی باشند.

·                     توهم:توهم نیز از علایم اسکیزوفرنی است. توهم به معنی دیدن یا شنیدن چیزهایی است که وجود ندارند، اما برای فرد مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی، آن ها تجربه ای واقعی و نرمال به نظر می رسند. توهم به هر شکلی (دیداری، شنیداری، بویایی، لامسه و …) ممکن است رخ دهد، اما شنیدن رایج ترین نوع آن است.

·                     تفکر (کلام) آشفته:فرد مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی، در تعامل موثر با دیگران دچار مشکل است و پاسخ های نامرتبط به سوالات می دهد. در مواردی نیز، فرد لغات بی معنا را کنار هم قرار می دهد و سخنش قابل فهم نیست.

·                     رفتار حرکتی آشفته و مختل:این علامت می تواند شامل طیفی از موارد، از رفتارهای بچه گانه تا بیقراری های غیر قابل پیش بینی دیده شود. رفتار فرد مبتلا به اسکیزوفرنی معطوف به هدف نیست، بنابراین انجام تکالیف برایش سخت است. علایم اسکیزوفرنی در رفتارهای فرد نیز قابل مشاهده است. رفتارهای یک فرد اسکیزوفرن شامل قرار گرفتن در وضعیت های بدنی عجیب و غریب، عدم پاسخدهی کامل به محیط یا انجام حرکات بیش از حد باشد.

·                     علائم منفی:علائم منفی اشاره به از دست دادن توانایی برای داشتن عملکرد نرمال و بهنجار است. برای مثال، ممکن است فرد به بهداشت فردی اهمیت ندهد یا فاقد هرگونه هیجانی باشد (تماس چشمی برقرار نکند، حالات چهره اش را تغییر ندهد یا با یک تن صدای یکنواخت صحبت کند). علاوه بر این، ممکن است بیمار اسکیزوفرن علاقه اش را به فعالیت های روزمره از دست بدهد و به لحاظ اجتماعی از محیط کناره گیری کند.

علایم اسکیزوفرنی در نوجوانان شبیه بزرگسالان است، اما تشخیص این وضعیت در آن ها دشوارتر است. علت این موضوع آن است که برخی علایم اولیه اسکیزوفرنی در نوجوانی جزو علایم معمول تحول و رشد در این دوره است. کناره گیری از دوستان و خانواده، افت تحصیلی، مشکلات خواب، تحریک پذیری یا خلق افسرده و از دست دادن انگیزه از جمله این علایم است. نوجوانان در مقایسه با افراد بزرگسال مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی، به احتمال کمتری دچار هذیان می شوند و توهمات دیداری در آن ها بیشتر است.

 

دلایل

علت اسکیزوفرنی

علت ابتلا به اسکیزوفرنی مشخص نیست، ولی پژوهشگران عقیده دارند که ترکیبی از ژنتیک، شیمی مغز و عوامل محیطی در ایجاد آن دخیل اند. ایجاد مشکل در برخی از مواد شیمیایی مغز که به انتقال دهنده عصبی موسوم اند ـ از جمله دوپامین و گلوتامات ـ می تواند منجر به اسکیزوفرنی شود. در ساختار مغز و سیستم اعصاب مرکزی افرادی که مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی هستند نیز تفاوت هایی نسبت به افراد عادی دیده شده است.

 

 

عوامل خطرساز

عوامل خطرساز در ابتلا به اسکیزوفرنی

اگرچه علت اسکیزوفرنی دقیقا مشخص نیست، به نظر می رسد که عوامل خاصی خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می دهند. داشتن تاریخچه خانوادگی بیماری اسکیزوفرنی، افزایش فعالیت سیستم ایمنی بدن، بالا بودن سن پدر و وجود برخی مشکلات در حین دوره بارداری و زایمان مانند سوءتغذیه و قرار گرفتن در معرض مواد سمی و ویروس ها می تواند از جمله این عوامل خطرساز باشد.

 

عوارض
عوارض بیماری اسکیزوفرنی

در صورتی که برای درمان اسکیزوفرنی اقدامی انجام نشود، می تواند مشکلات زیادی ایجاد کند که بر تمام جنبه های زندگی فرد اثر می گذارد. عوارض و مشکلاتی که بیماری اسکیزوفرنی منجر به ایجاد آن ها شده یا با آن ها در ارتباط است، عبارتند از:

·                     افکار خودکشی یا اقدام برای خودکشی

·                     آسیب زدن به خود

·                     اختلالات اضطرابی و وسواس

·                     افسردگی

·                     سوءمصرف الکل و سایر داروها

·                     ناتوانی در کار کردن یا ادامه دادن تحصیلات

·                     مشکلات قانونی و مالی و بی خانمان شدن

·                     انزوای اجتماعی

·                     مشکلات پزشکی

·                     رفتارهای پرخاشگرانه (اگرچه این رفتارها رایج نیست)

 

 

آماده سازی برای اولین مراجعه

شروع درمان اسکیزوفرنی

در این قسمت اطلاعاتی که می تواند فرد را برای اولین ملاقات آماده کند، ارائه شده است. از آن جایی که گاهی اوقات فرد اسکیزوفرن بینش و آگاهی کامل نسبت به مشکل و شرایط خود ندارد، لازم است حتما یکی از اعضای خانواده همراه او مراجعه کند تا بتواند شرح حال دقیق تری از وضعیت فرد بدهد و اطلاعات کافی در خصوص داروها و درمان اسکیزوفرنی و نحوه ارتباط با بیمار دریافت کند. کارهایی که فرد مبتلا یا همراه او می توانند انجام دهند: قبل از اینکه با متخصص ملاقات کنید، برای این جلسه آماده شوید و نکات خاصی که مدنظرتان است یا سؤالاتی که لازم می دانید بپرسید را یادداشت کنید. فهرستی از موارد زیر را نیز آماده کنید:

·                     هر علامتی که بیمارتان تا کنون داشته، و اینکه چه مدت است متوجه این علایم شده اید.

·                     اطلاعات کلیدی، از قبیل هر گونه استرس جدی یا تغییرات اساسی در زندگی.

·                     همه داروها یا ویتامین هایی که بیمار مصرف می کند به همراه دوز آن ها.

·                     سؤالاتی که می خواهید از متخصص بپرسید.

بعضی از سؤالاتی که می توانید از متخصص بپرسید عبارتند از:

·                     آیا بیماری اسکیزوفرنی محتمل ترین دلیل برای علایم بیمار است؟

·                     علایم اسکیزوفرنی چیست؟

·                     چه تشخیص های دیگری می تواند برای او مطرح باشد؟

·                     برای تشخیص اسکیزوفرنی چه آزمون هایی نیاز است که انجام شود؟

·                     چه روشی برای درمان اسکیزوفرنی بهترین است؟

·                     چه پیشنهادات دیگری برای درمان اسکیزوفرنی وجود دارد؟

·                     دوره درمان اسکیزوفرنی چقدر طول می کشد؟ آیا بیماری اسکیزوفرنی موقتی است یا ادامه خواهد داشت؟

·                     چگونه می توان به بهترین نحو همه شرایط را با هم مدیریت کرد؟

·                     آیا لازم است تغییراتی را در سبک زندگی بیمارم به وجود بیاورم تا شرایط بهتر شود؟

·                     آیا سؤالاتی هست که نیاز باشد من جواب آن را بدانم؟

·                     آیا نیاز است که به یک روانپزشک یا متخصص بهداشت روان دیگری رجوع کنم؟

·                     مهم ترین عوارض داروهای تجویز شده برای درمان اسکیزوفرنی چیست؟

·                     آیا بروشور یا دیگر مطلب چاپ شده ای در مورد بیماری اسکیزوفرنی وجود دارد که من بتوانم برای کسب اطلاعات بیشتر آن ها را داشته باشم؟

 

 

آزمون ها و تشخیص

تشخیص اسکیزوفرنی

تشخیص اسکیزوفرنی مستلزم رد کردن سایر اختلالات روانی و مشخص کردن این موضوع است که علایم به واسطه سوءمصرف مواد، دارو یا یک وضعیت پزشکی خاص ایجاد نشده اند. برای تشخیص اسکیزوفرنی، موارد زیر باید بررسی شوند:

·                     بررسی های جسمی.این کار برای رد کردن احتمال وجود سایر مشکلاتی است که ممکن است منجر به ایجاد علایم اسکیزوفرنی شوند.

·                     تست و غربالگری.تست CANTAB برای بررسی مشکلات شناختی فرد از قبیل توجه و تمرکز و حافظه، تست PANSS به منظور اندازه گیری شدت علایم مثبت (مانند توهم و هذیان) و علایم منفی (مانند از دست دادن انگیزه یا عملکرد نرمال) و تست AHRS برای بررسی توهمات شنیداری مورد استفاده قرار می گیرند.

·                     ارزیابی روانشناختی.روانپزشک یا روان شناس از طریق مشاهده ظاهر و رفتار فرد و پرسیدن سوالاتی در مورد افکار، خلقیات، هذیان، توهم، مصرف مواد و احتمال بروز خشونت یا خودکشی، وضعیت روانی بیمار را بررسی می کند.

 

درمان

درمان اسکیزوفرنی

بیماری اسکیزوفرنی نیازمند درمان مادام العمر است، حتی زمانی که علایم آن فروکش می کنند. درمان اسکیزوفرنی در گروه آتیه درخشان ذهن توسط تیمی از متخصصان انجام می شود. مزیت این رویکرد تیمی، ارایه درمان چندجانبه به افراد مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی است. ارایه درمان اسکیزوفرنی به صورت چندجانبه منجر به هم افزایی اثرات درمانی می شوند و درمان اسکیزوفرنی را سریع تر و اثربخش تر می کند.

·                     دارو درمانی.

دارو درمانی سنگ بنای اصلی درمان اسکیزوفرنی است و داروهای ضد روان پریشی اصلی ترین داروهایی هستند که برای این افراد تجویز می شوند. داروهایی از قبیل داروهای ضد افسردگی و ضد اضطراب نیز می توانند کمک کننده باشند. داروهای ضد روان پریشی به دو دسته داروهای نسل دوم و نسل اول تقسیم می شوند. داروهای نسل دوم جدیدتر هستند و عوارض جانبی کمتری را برای فرد در طی درمان اسکیزوفرنی ایجاد می کنند. کلوزاپین، اولانزاپین، کوئتیاپین و ریسپریدون در رده این داروها هستند. داروهای نسل اول عوارض نورولوژیکی زیادی از قبیل اختلال در حرکت ایجاد می کنند که حتی ممکن است قابل بازگشت نباشند. هالوپریدول، پرفنازین و کلرپرومازین در این رده قرار دارند.

·                     تحریک مغز با استفاده از دستگاه TMS

·                     تحریک الکتریکی مغز با استفاده از دستگاه tDCS

·                     مداخلات روانی ـ اجتماعی

در کنار مصرف دارو، مداخلات روان شناختی و اجتماعی نیز برای درمان اسکیزوفرنی اهمیت زیادی دارند. این مداخلات شامل موارد زیر می شوند: درمان فردی.روان درمانی می تواند به نرمال سازی الگوهای فکری کمک کند. یادگیری مهارت های مقابله با استرس و آموزش شناسایی نشانه های اولیه عود علایم اسکیزوفرنی می تواند به فرد مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی برای مدیریت بیماری اش کمک کند. آموزش مهارت های اجتماعی.آموزش مهارت های اجتماعی یکی از مراحل ضروری در درمان اسکیزوفرنی است. این امر متمرکز بر بهبود روابط و تعاملات اجتماعی فرد و افزایش توانایی او در انجام فعالیت های روزانه است. خانواده درمانی.در طی دوره درمان اسکیزوفرنی، خانواده فرد نیز باید آموزش و اطلاعات کافی را دریافت کنند. این درمان حمایت و آموزش کافی را برای خانواده ای که با بیماری اسکیزوفرنی دست و پنجه نرم می کنند، فراهم می کند. بازتوانی شغلی.این کار به فرد مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی کمک می کند تا آماده ورود به بازار کار شود، شغل پیدا کند و بتواند شغلش را حفظ کند.

·                     بستری شدن. در دوره های بحران یا زمان هایی که علایم اسکیزوفرنی شدید می شوند، بستری شدن برای اطمینان از تحت خطر نبودن فرد اسکیزوفرن، داشتن تغذیه مناسب و خواب کافی و رعایت بهداشت ضروری است.

 

 

سبک زندگی و درمان خانگی

سبک زندگی در اسکیزوفرنی

·                     زندگی خود را ساده کنید.اهداف منطقی برای خود مشخص کنید. به خودتان اجازه دهید وقتی که شرایط مساعدی ندارید، کارهای کمتری انجام بدهید.

·                     کتاب ها و سایت های معتبر خودیاری را مطالعه کنید. درمانگر یا دکتر شما می تواند به شما کتاب ها و سایت هایی معتبر در زمینه سازگار شدن با بیماری اسکیزوفرنی معرفی کند.

·                     منزوی نشوید.تلاش کنید تا در فعالیت های اجتماعی شرکت کنید و با خانواده و دوستان به طور منظم دور هم جمع شوید.

·                     راه هایی برای کنترل استرس و آرام کردن خودتان یاد بگیرید.به عنوان مثال مراقبه، ریلکسیشن پیشرونده عضلانی، یوگا و تای چی را یاد بگیرید.

·                     از خانواده بخواهید تکالیف ساده را به شما محول کنند تا هم مسئولیتی داشته باشید و هم ارتباط خود را با خانواده و اجتماع حفظ کنید.

 

سازگاری و حمایت

سازگاری و حمایت از بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی

سازگار شدن با یک اختلال روانی جدی همچون بیماری اسکیزوفرنی، هم برای فرد مبتلا و هم خانواده و دوستانش چالش انگیز است. در این قسمت برخی راهکارهای سازگاری با این شرایط ارائه شده است:

·                     در مورد بیماری اسکیزوفرنی یاد بگیرید. آموزش به فرد در مورد اختلال، انگیزه ادامه درمان اسکیزوفرنی را به او می دهد. آموزش به خانواده و دوستان نیز به درک بهتر این مشکل از سوی آنها و داشتن رفتار مناسب با فرد مبتلا کمک می کند.

·                     به گروه های حمایتی بپیوندید. پیوستن به گروه های حمایتی در مقابله با چالش ها و سازگار شدن فرد و خانواده با شرایط بیماری کمک می کند.

·                     بر اهداف تمرکز داشته باشید. مدیریت بیماری اسکیزوفرنی یک فرآیند مداوم است. فرد مبتلا  باید اهداف درمان اسکیزوفرنی را در ذهن داشته باشد تا انگیزه خود را برای ادامه دادن درمان حفظ کند.

·                     مدیریت استرس و ریلکسیشن را یاد بگیرید. فرد اسکیزوفرن از انجام تکنیک های کاهش استرس همچون مدیتیشن، یوگا و تای چی نیز برای کنترل علایم اسکیزوفرنی می تواند بهره ببرد.

 

اطلاعات بیشتر

اطلاعات بیشتر درباره بیماری اسکیزوفرنی

برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص بیماری اسکیزوفرنی، می توانید کتاب زندگی با اسکیزوفرنی ترجمه دکتر مهشید فروغان را مطالعه کنید.

 

پیشگیری

پیشگیری از اسکیزوفرنی

هیچ راه حلی برای پیشگیری از اسکیزوفرنی وجود ندارد، اما درمان می تواند پیش از ایجاد مشکلات جدی تر، علایم اسکیزوفرنی را تحت کنترل درآورد. دنبال کردن برنامه درمان اسکیزوفرنی از عود علایم یا تشدید آن ها جلوگیری می کند. علاوه بر این، پژوهشگران عقیده دارند که با افزایش دانش در مورد عوامل خطرساز اسکیزوفرنی، تشخیص و درمان زودهنگام محقق شود.